Błąd
  • XML Parsing Error at 1:133. Error 9: Invalid character

The National Interest: zmierzch Pax Americana

Email Drukuj PDF

W majowo-czerwcowym numerze The National Interest Christopher Layne, professor uniwersytetu Texas A&M, dowodzi, i ?era amerykaskiej dominacji zblia si ku kocowi? a najwaniejsze pytania przed ktrymi stoj amerykascy liderzy dotycz tego, co zastpi stary ad i jak w nowym porzdku Stany Zjednoczone bd mogy broni swoich interesw?

W pierwszej kolejnoci Layne odrzuca zapewnienia wiodcych politykw, w tym zwaszcza przedstawicieli obecnej administracji tj. Hilary Clinton i Baracka Obamy, wedle ktrych nadchodzi ?nowy amerykaski moment?, ktry pooy ?fundamenty pod amerykaskie przywdztwo majce trwa w nadchodzcych dekadach?. Porwnujc podobne wypowiedzi do stanowiska lorda Salisburego na temat zmierzchu imperium brytyjskiego, uwaa on, i ?takie protesty, nie mog zapobiec rzeczywistym wydarzeniom, ktre wsplnie podwaaj ad midzynarodowy [uksztatowany] po 1945 r., czsto zwany Pax Americana, w ktrym Stany Zjednoczone stosoway swoj przemon wadz do ksztatowania i kierowania globalnymi wydarzeniami. Ta era amerykaskiej dominacji dobiega koca?.

Koca dobiegaj rwnie amerykaskie zdolnoci do zarzdzania globaln gospodark i bezpieczestwem, aczkolwiek Layne uwaa, i nie oznacza to natychmiastowego upadku roli i znaczenia USA. Chodzi mu bardziej o fakt, i wiatowy porzdek, ktry nastpi wraz z kocem drugiej wojny wiatowej i trwa przez blisko 70 lat ?znika ze sceny? a w przyszoci w jego miejsce pojawi si nowy ad, ktry jest obecnie w trakcie procesu ksztatowania si. W rezultacie ?na razie i na jaki czas, Stany Zjednoczone pozostan primus inter pares ? najsilniejszym z gwnych mocarstw ? cho nie ma pewnoci, czy utrzymaj t pozycj w cigu najbliszych dwudziestu lat. Niezalenie od tego, sia Ameryki i wpyw w midzynarodowym systemie politycznym zmniejszy si znacznie od tego, jaki by podczas apogeum Pax Americana?.

W opinii Layne?a jest wiele znakw przemawiajcych za ksztatujcym si nowym porzdkiem midzynarodowym, z czego na pierwszy plan wysuwaj si Chiny i ich zdumiewajco szybki wzrost gospodarczy: wedle danych Midzynarodowego Funduszu Walutowego w cigu biecej dekady Chiny zrwnaj si lub wyprzedz USA pod wzgldem udziau w wiatowym PKB i pozycji najwikszej gospodarki wiata, natomiast ju teraz s wiatowym liderem w produkcji (wedug Financial Times a 58 proc. dochodw w Ameryce pochodzi z dywidend i odsetek, nie za z produkcji). Rwnoczenie ze wzrostem gospodarczym idzie w parze wzrost chiskich wydatkw na zbrojenia i armie, ktry wg The Economists ma zrwna si z amerykaskim odpowiednikiem w 2025 roku.

Druga najwaniejsza przyczyna zmierzchu amerykaskiej dominacji ley po stronie samych Stanw Zjednoczonych, ktre ?majc interesy w caej Azji, na Bliskim Wschodzie, Afryce, Europie i na Kaukazie ? nie wspominajc o roli pilnowania na wiatowych szlakw morskich i ochrony obywateli Stanw Zjednoczonych przed islamskimi terrorystami ? [s] strategicznie zbyt rozcignite [i] bd musiay ograniczy swoj aktywno [midzynarodow]?.

Z kolei w sferze wewntrznej, odwoujc si do ksiki Paula Kennedy?ego Rise and Fall of the Great Powers, Layne podkrela, i pojawiajce si w latach 80-tych pytania o strukturalne, fiskalne i gospodarcze przyczyny upadku mocarstw znalazy swoje odzwierciedlenie w 2008 r. i s w centrum dzisiejszej debaty na temat perspektyw gospodarczych. Cignce si problemy gospodarcze w USA (m.in. zbyt dua konsumpcja, malejce oszczdnoci, trway deficyt w handlu i rachunkach biecych, spowolniony wzrost gospodarczy, oraz federalny deficyt budetowy zwikszajcy wzrost dugu narodowego), pojawiajce si wtpliwoci co do moliwoci skutecznego ich rozwizania oraz starania Chiny o umidzynarodowienie renminbi daj powody, aby obawia si o prymat dolara w cigu najbliszych dwch dekad. Jak bowiem wskazuje historia, dominujca waluta midzynarodowa pochodzi z kraju o najwikszej gospodarce.

Rwnoczenie, pomijajc nawet przyszy los dolara, Layne uwaa, e oczywistym jest, e Stany Zjednoczone musz przywrci swoje finanse publiczne do porzdku, co wymaga bdzie kombinacji ci budetowych, ograniczenia praw do zasikw, wzrostu podatkw i stp procentowych. To z kolei ograniczy ilo dostpnych rodkw przeznaczanych na obronno i bezpieczestwo narodowe, co przeoy si na dalsze pogarszanie si zdolno Ameryki do odgrywania swojej tradycyjnej roli globalnego gwaranta stabilnoci i porzdku.

Spadajca rola tzw. hard power spowoduje, e USA strac na znaczeniu rwnie w kwestii prestiu i tzw. soft power, co przy wewntrznych ograniczeniach skutkowa bdzie przypieszeniem przesuni w wiatowym podziale wadzy. O ile jednak najblisze dekady zadecyduj w jakim kierunku bd zmierzay te zmiany i jak rol w transformacji caego systemu odegraj Stany Zjednoczone, o tyle obecnie mona mwi o okresie przejciowym. Podobnie jak to miao miejsce w przypadku zmierzchu Pax Britannica, okresy globalnej transformacji mog by chaotyczne, nieprzewidywalne, bardzo dugie i krwawe. Niemniej jednak to, w jaki sposb ksztatowa si bdzie obecny etap przejciowy, to zdaniem Layne?a ?pytanie otwarte i jedno z wielkich imponderabiliw dla dzisiejszego wiata?.

Obecnie Pekin ma na celu zdominowanie regionu Azji Poudniowo-Wschodniej, co musi prowadzi do rywalizacji ze Stanami Zjednoczonymi, ktre bdc regionalnym hegemonem od czasw zakoczenia II wojny wiatowej uznaj kad zmian status quo za zagroenie, ktremu naley si przeciwstawi. W opinii Layne?a, poniewa w geopolityce dwa wielkie mocarstwa nie mog jednoczenie by hegemonem w tym samym regionie, ten konkurs regionalnej dominacji napdza bdzie eskalacj napicia i ewentualnie moe doprowadzi do wojny. jest to tym bardziej moliwe, zwaszcza jeli punkty zapalne, ktre mogyby wywoa chisko-amerykaski konflikt, obejmuj niestabilny Pwysep Koreaski, sporny statusu Tajwanu, czy rywalizacj o kontrol ropy naftowej i innych zasobw naturalnych. Rwnoczenie nie tylko rywalizacja z Chinami, ale rwnie wzrastajca rola pozostaych regionalnych mocarstw tj. Brazylii, Indii, Rosji a nawet Turcji, czy Indonezji, dcych do przeksztacenia midzynarodowego systemu w sposb, ktry odzwierciedlaby ich wasne interesy, normy i wartoci, moe prowadzi do kolejnych napi i sporw.

Podsumowujc, podobnie jak kiedy Pax Britannica tak obecnie Pax Americana dobiega koca a Stany Zjednoczone mog skutecznie agodzi swj upadek w cigu najbliszych kilku dekad tylko wtedy, gdy najpierw uznaj go za rzeczywisto. Niemniej podstawowy problem w USA stanowi niech dostrzeenia tego faktu. Od tego za zalee bd podejmowane decyzje, ktre w cigu nastpnych dwch dekad, okrel, czy Ameryka bdzie w stanie ?upada z gracj?, zachowujc przy tym tyle dotychczasowej wadzy ile bdzie moliwe, czy te dowiadczy gwatownego upadku, ktry w sposb dramatyczny zmniejszy amerykaskie znaczenie w wiecie. Niezalenie od tego, zdaniem Layne?a, ?Amerykanie bd musieli dostosowa si do nowego porzdku, akceptujc utrat niektrych elementw ycia narodowego, ktre uznawali za pewnik?.

rdo: http://nationalinterest.org/article/the-global-power-shift-west-east-6796

Opracowa Sebastian Grka

 

Wyszukiwarka

Najnowsze materiay

Aktualnie gocimy

Naszą witrynę przegląda teraz 315 gości